نمادها و نشانه ها

باشد که تلخی شهدی گردد نه شرنگی

mghaderi — Tue, 16 Jun 2009 21:45:18 GMT

من در کشوری زندگی میکنم که معنی نامش «سرزمین آزادگان» است؛ اما از آزادی و آزادگی فقط نامی بر آن باقی مانده و بس.

مایل نبودم در روزهای انتخابات و پس از آن پستی بنویسم و گرفتار جو سیاسی شوم. مایل بودم مانند همیشه برکنار از سیاست باشم و نظارهگر بازیگران آن. اما نمیشود در eran زندگی کنی و از سیاست برکنار بمانی.

تلخم. مثل همهی مردم آزادیخواه وطنم که این روزها تلخند و بیش از آن سرگشته. تلخم از این که باید خدا را شاکر باشم که هنوز ایمیلم را و وبلاگم را در اختیار دارم. تلخم از این که هرتکه از حقم را که از دست بدهم، باز باید خدا را شکر کنم. تلخم که باید در پیروزی آنان که حقم را ستاندهاند، پایافشانی کنم و به سوگ فرزندان این سرزمین آزادگان بنشینم که نخواستند دروغ بر کشورشان چیره شود.

تلخم که تاریخ کشورم هر روز تکرار میشود، و هنوز از ما خون و شهید میطلبد و ما همچنان اندر خم یک کوچهایم...

تلخم که پس از صد سال هنوز باید مرغ سحر بخوانم و آه شررباری برکشم که سوزو گدازش تاکنون نتوانسته هیچ قفسی را زیر و زبر کند...

و فقط میتوانم به یاد اخوان عزیز باشم که احتمالاً هنگام سرودن قاصدک و کتیبه روزهایی این چنین را تجربه میکرده است.

اما امیدم را از دست نمیدهم و منتظر خردک شرری میمانم که شاید آتش زیر خاکستری باشد و بتواند شعله حق مرا احیا کند...

تلخم اما همچنان ایستادهام

صبور

سنگین

پابرجای....

به آفتاب سلامی دوباره خواهم داد

mghaderi — Thu, 28 May 2009 17:07:01 GMT

به آفتاب سلامی دوباره خواهم داد

به جویبار که در من جاری بود

به ابرها که فکرهای طویلم بودند

به رشد دردناک سپیدارهای باغ که با من

از فصلهای خشک گذر میکردند...

بعد از مدتها تصمیم گرفتم این وبلاگ را زنده کنم. و با کلام زیبای فروغ عزیز شروع کردم. فکر کنم سه سالی میشد که جملهای هم در آن ننوشته بودم. نوشتن به نظرم بیهوده میآمد و بیشتر میخواندم. البته همه دوستانی که با روحیه من آشنایی دارند، میدانند که ممکن است این دوره هم موقتی باشد و باز من به همان سکوت خودم پناه ببرم. سکوتی که سرشار از گفتنهاست. گفتنهای بیارزشی که دیگر نوشتن ندارد. و هرگاه که حس میکنی باید از گفتن بازبمانی، زمان نوشتن است.

فعلا تصمیم من بر این است که در همان موضوع فرهنگ عامه، کمکم پژوهشهایم را مکتوب کنم تا برای خودم سیاهمشقی باشد و یادداشت و نت برداشتنی، تا کی به سرانجامی برسد و تبدیل به مقاله یا مقالههایی شود.

اما این روزها تب انتخابات ریاست جمهوری در ایران داغ است. دوست عزیزی که برای مدتی به سفر مطالعاتی خارج از ایران رفته است و افسوس میخورد که زمان انتخابات و داغی فضای قبل از انتخابات را از دست داده است، هر روز از من از بازار انتخابات میپرسد. و من که نه به سیاست علاقه دارم و نه موضوعات را دنبال میکنم، مجبورم اخبار را بخوانم و گزارشگونهای برای این دوست عزیز بنویسم.

امروز این اطلاعات و اخبار به بحثهای داغ سیاسی منجر شد و من متهم شدم به بدبینی و سیاهبینی و این که به آینده امیدی ندارم.

خستهام از این که ذرهذره زندگیم با سیاست ارتباط پیدا کند. خستهام از اینکه آرامش زندگیم با بحثهای سیاسی از بین برود. خستهام از اینکه کارم، زندگیم، نوشتنم، خواندنم و همهی امور زندگیام به سیاست وصل شود. و به یاد زری در سووشون افتادم. که میگفت مثل حسین کازرونی هرروز چرخ چاه را میچرخانم، بیاین که برای خودم کاری کرده باشم و بی اینکه دستهایم کار مفیدی کرده باشند. همهی انرژی ما هم در همین بحثها از بین میرود. همه کار و زندگی عادیشان را ول کردهاند و چند ماهی است که به این تخته نرد چسبیدهاند، تا چه قبول افتد و چه در نظر آید....

و اما من مشغول امیرارسلان نامدار هستم و همزمان هزار و یک شب. مشغول پیگیری دو مسأله در این مجموعهی زیبا و بینظیر. یکی نقش حضرت سلیمان و معجزات او در داستانهای مختلف و دیگری تأثیر زنان در این مجموعه. شهرزاد، قهرمان این مجموعه که نامش جاویدان ماند، تأثیرگذارترین است که مرگ را از خود و دیگر دوشیزگان دور میکند.

علت کشته شدن دوشیزگان به دست سلطان، خیانت همسر محبوب وی است که سلطان را به همهی زنان بدبین کرده است. و این گناه دائماً در هزار و یک شب تکرار میشود. چنانکه تا شب هفتم شش مورد خیانت زنان نقل میشود. یعنی تا اینجا، تقریباً موتیف هر داستانی خیانت زنان است.

فکر میکنم برای اولین پست کافی باشد

؟؟؟؟؟؟

mghaderi — Thu, 05 Oct 2006 08:50:18 GMT

این روزها در مشهد هستم. هوای خنک شهر مشهد، حال و هوای ماه رمضان در این شهر و خدایی بسیار نزدیک.

من در مشهد بسیار تنبل می شوم. حتی دوست ندارم از خانه پا بیرون بگذارم. تنها پیاده روی های بعد از افطار در کوچه های خلوت را دوست دارم. که آنهم کمتر تنهایی دست می دهد؛ ولی و بگردی هایم را فراموش نمی کنم، گرچه این کامپیوتری که متعلق به من نیست و به آن تسلط ندارم، خود عذابی است الیم.

امشب بسیاری از وبلاگ ها را که باز کردم، سخن از عمران صلاحی بود. و من نمی دانم چرا یاد اخوان افتادم:

من اینجا بس دلم تنگ است و هر سازی که می بینم بدآهنگ است

بیا ره توشه برداریم، قدم در راه بی برگشت بگذاریم،

ببینیم آسمان هرکجا آیا همین رنگ است؟

وبلاگ خوانی

mghaderi — Sun, 01 Oct 2006 10:58:18 GMT

غرق شدم در وبلاگ خواني. آمده بودم كه وبلاگ بنويسم، ولي بيشتر از آن كه بنويسم مي‌خوانم. و جالب‌تر آنكه كامنت‌ها بسيار مرا جذب مي‌كند.

نوجوان كه بودم مثل همه نوجوان‌ها مي خواستم بشريت را نجات دهم. مي‌خواستم زنان را نجات دهم، مي‌خواستم فارسي را پاس بدارم، و خلاصه همه كارهايي را مي خواستم انجام دهم كه در ذهنم قهرمانانه بود. حالا در کامنت های وبلاگ ها، همه نوجوانی خودم را می بینم.

از همه دوستان عزیزی که مرا مورد تفقد خود قرار داده اند و می پرسند چرا پست جدیدی نمی نویسم، ممنونم. این روزها به شدت مشغول مطالعه کامنت ها و دسته بندی آنها هستم. امیدوارم بتوانم مطلب درخور توجهی در این زمینه بنویسم. ولی به علت زیادی کامنت ها و اینکه بسیار مرا سرگرم و مشغول می کنند، نمی دانم کی موفق به این کار خواهم شد.

پياده‌روهاي شهر ما

mghaderi — Wed, 13 Sep 2006 06:22:18 GMT

در خيابان‌هاي استانبول با دوستان و نيز دوستي كه در ايران زندگي نمي‌كند، قدم مي‌زديم. از طرز پياده‌روي ما كه در ايران زندگي مي‌كرديم بسيار تعجب كرده‌بود. از اينكه ما دائما در خيابان راه مي‌رفتم و نه در پياده‌روها. بالاخره تعجبش به اعتراض تبديل شد. و ما تازه متوجه شديم كه عادت پياده‌روي در تهران باعث شده در پياده‌روهاي خلوت و امن استانبول هم، راه نرويم.

در تهران ما پياده‌روي را از پياده‌رو آغاز مي‌كنيم ولي آن‌قدر به خيابان و پياده‌رو مي‌رويم و برمي‌گرديم كه در نهايت ترجيح مي‌دهيم از حاشيه خيابان عبور كنيم.

از چاله‌چوله‌هاي پياده‌روها كه بگذريم، در تهران، پياده‌رو، محل همه چيز هست، به‌جز عابران پياده. موتورسوارها پياده‌رو و خيابان و لاين چپ و راست نمي‌شناسند، حتي وقتي در پياده‌رو راه مي‌رويد، برايتان بوق مي‌زنند كه راه را برايشان باز كنيد و اجازه بدهيد به راحتي از پياده‌رو عبور كنند. ساختمان‌هاي در حال ساخت همه پياده‌رو و حتي قسمتي از خيابان را حريم خود مي‌دانند و ميل‌گردها و آهن‌هايشان همه پياده‌رو را مي‌گيرد و با تخته‌بندي يا نايلون‌هاي قرمز براي خودشان حريم درست مي‌كنند! مغازه‌داران، اگر برخي اجناس خود را در خيابان انبار نكنند، حتما جعبه‌ها و ظرف‌هايي براي زباله در پياده‌رو مي‌گذارند. اتومبيل‌ها در پياده‌روها پارك مي‌كنند؛ سازمان‌ها و ادارات دولتي، در پياده‌روها يا ميله مي‌گذارند يا زنجير مي‌كشند. دست‌فروش‌ها در پياده‌روها بساط پهن مي‌كنند و... البته شهرداري از همه موارد ذكرشده، فقط دست‌فروش‌ها را مي‌تواند تهديد كند، قوانين راهنمايي و رانندگي هم كه شامل موتورسوارها نمي‌شود. جوي‌هاي كنار خيابان‌ها هم سطل زباله همه شهروندان است.

گمان مي‌كنم آن‌قدر در زندگي روزمره غرق شده‌ايم، كه جزئيات آن را نمي‌بينيم. زيبايي و تميزي شهر حق هر شهروندي است. ولي وقتي خود شهروندان حق و حقوقي جز براي خود فرديشان قائل نيستند چه بايد كرد؟

ديوارنوشته‌هاي شهر ما

mghaderi — Tue, 05 Sep 2006 06:39:18 GMT

نمي‌دانم از كي، ولي يكي از سرگرمي‌هاي من هنگام پياده‌روي يا از داخل اتوبوس، خواندن نوشته‌هاي روي ديوارها بود. به ويژه ديوارهاي كوچه‌هاي فرعي كه دفتر خاطرات پسرهاي جوان محله است. هر چيزي را روي اين ديوارها مي‌توانيد ببينيد. اسم تيم يا بازي‌كنان محبوبشان، اسم دوست صميمي‌شان، شعرها و ترانه‌هاي عاشقانه، شعارهاي سياسي، اسم كانديداها، اسم دوست دخترشان، فحشي ملايم به دوستي براي خنده يا فحشي ركيك به كسي كه باعث آزارشان شده. شماره تلفن‌هاي تبليغاتي و... حتي دعواهاي محله‌اي هم روي اين ديوارها ديده مي‌شود، بچه‌هاي محله كناري براي اين محله اسمي مي‌گذارند و بچه‌هاي اين محل، براي تلافي روي ديوار خانه‌هاي آن محله، چيزي در جواب مي‌نويسند. همان دعواي هميشگي خودي و غيرخودي و يا هم‌محله‌اي و بيگانه. دعواهاي دوران ده بالا و ده پايين از دوره روستانشيني ايراني.

اين ديوارها در دوران انقلاب و پس از آن، در هر انتخابات، بيلبوردهاي تبليغاتي احزاب و گروه‌ها هم بوده‌اند و در اوج هيجانات سياسي مردم، زغال‌ها و اسپري‌هاي رنگي، بدون رعايت هيچ‌يك از قواعد تابلونويسي يا خوشنويسي، فقط هيجان اين جوانان را با نوشتن نام كانديداي محبوبشان نشان داده‌اند.

بعضي از اين موارد مانند شعارهاي فوتباليستي، يا دعواهاي محله‌اي، عرصه تخليه هيجان جوان‌هاست و اگر بتواند از شكستن شيشه‌هاي اتوبوس‌ها و مغازه‌ها جلوگيري كند، قابل پذيرش است. بعضي ديگر ناشي از فرهنگ سكوت ايراني در جمع است. همه دوست دارند حرف بزنند و دوست دارند حرفشان را درميان جمع و با فرياد بگويند، ولي آن ملاحظات ايراني، كه كسي نبايد از دوست دخترش و يا از احساسش چيزي بگويد، ابراز احساسات را به ديوار كوچه‌ها مي‌كشاند.

هميشه هم پس از خواندن چند تا از اين ديوارنوشته‌ها، به‌ياد آورده‌ام كه بايد عصباني شوم از اين كه فرهنگ احترام گذاشتن به حق و حريم ديگران را رعايت نمي‌كنيم و ديوارهاي خانه ديگران و يا فضاي ديد ديگران را با نوشته‌هاي اين‌چنيني مي‌آلاييم.

باز هم نمي‌دانم از كي اين اتفاق افتاده‌ بود ولي من امروز صبح متوجه شدم. كوچه‌هاي فرعي ميرداماد را پياده مي‌آمدم، كه متوجه شدم، روي تمام ديوارها با رنگ سفيد و به‌صورتي بسيار نامرتب رنگ خورده است. چيزي مثل ابرهاي نقاشي بچه‌ها و بدون كادر و يا شكلي مرتب. فقط رنگ زدن الف و ب وديگر حروف هريك به شكل خودش. به‌ اين ترتيب، شهري ابري داريم بدون نوشته‌هاي بچه‌ها ولي به همان اندازه قبل يا بيش‌تر، نازيبا.

وبلاگ‌نويسي در ايران (3)

mghaderi — Sun, 03 Sep 2006 04:18:18 GMT

وبلاگ‌هاي نام‌ونشان‌دار: اطلاع‌رساني و فرهنگ فرهيخته روزمرگي

شروع بحث وبلاگ‌نويسي در اين وبلاگ، براي خود من مانند فيش‌برداري در اين زمينه بود. آگاهم كه اين بحث بسيار ناپخته وبا عجله مطرح شد ولي در حقيقت دفترچه يادداشتي بود كه موضوعات موردعلاقه من در وبلاگ‌نويسي و آنها كه مي‌توانند در بررسي وبلاگ‌ها مورد توجه قرار گيرند، از خاطر نروند.

براي قسمت سوم وبلاگ‌نويسي، وبلاگ‌هاي تخصصي را در نظر گرفته‌بودم. ولي اين وبلاگ‌ها چنان متفاوتند و چنان پرگستره، كه بررسي آنها در يك وبلاگ نمي‌گنجد!!! (در قالب خود نگنجيدن براي وبلاگ‌ها، تعبير جالبي شد). فكر مي‌كنم بررسي اين وبلاگ‌ها از هريك از مناظري كه در زير ذكر مي‌گردد، خود مي‌تواند محتواي يك مقاله بلند و تخصصي را تشكيل دهد و پژوهش زيادي را مي‌طلبد. به‌اجمال، اين وبلاگ‌ها را از چند جهت مي‌توان بررسي كرد:

۱. از نظر خط فارسي: الف) رشته‌هاي علوم انساني، معمولاً زبان شسته‌رفته و فرهيخته‌اي دارند، دستور زبان فارسي را رعايت مي‌كنند، اگر نويسنده با ادبيات و ترجمه و ويرايش سروكار داشته‌ باشد، قواعد جدا و سرهم‌نويسي و فاصله ميان كلمات بسيط و مركب را رعايت مي‌كند. امّا تقريباً همه آنها از خط عربي به جاي خط فارسي استفاده مي‌كنند. البته در كل، وبلاگ‌ها، به‌ندرت از خط فارسي استفاده مي‌كنند. بلاگرهاي خارج از ايران هم، مانند blogspot كه اصلاً فونت فارسي ندارند و اگر در صفحه وورد و با فونت فارسي هم بنويسيد، بلاگر آن را به فونت عربي تبديل مي‌كند. ب) در رشته‌هاي فني و مهندسي و تجربي معمولاً نويسنده در بند رعايت دستور زبان و يا املاي صحيح كلمات نيست. جدا و سرهم‌نويسي كاملاً سليقه‌اي و البته اغلب از روي بي‌توجهي اعمال مي‌شود. علايم سجاوندي در هيچ‌يك از وبلاگ‌هاي علوم انساني و يا فني و تجربي ديده نمي‌شود، مگر اين‌كه نويسنده اهل ادبيات فارسي و يا ترجمه باشد. (مانند خسرو ناقد و داريوش آشوري و محمد نيكفر و ...)

۲. از نظر زباني: نويسنده در اين وبلاگ‌ها ارتباط كلامي را از دست نمي‌دهد و آشفته‌گويي نمي‌كند؛ و معمولاً پست‌هاي وبلاگ به هم مرتبطند. امّا آنچه در اين وبلاگ‌ها به‌وفور ديده مي‌شود، چه در وبلاگ‌هاي علوم انساني و چه در وبلاگ‌هاي فني و تجربي، استفاده از كلمات انگليسي، و حتي گاه با حروف فارسي است. معمولاً كلمات تخصصي يك‌ رشته، حتي اگر معادل فارسي هم داشته باشد، به فارسي نوشته نمي‌شود.

۳. از نظر محتوي: گرچه اين وبلاگ‌ها را وبلاگ‌هاي تخصصي ناميده‌ايم، ولي يكي از ويژگي‌هاي آنها اين است كه چندان دربند قالب منتخب خود نيستند. اكثر اين وبلاگ‌ها محتوي و قالب اصلي خود را اطلاع‌رساني انتخاب كرده‌اند، از اطلاعات سياسي و علمي تا اعلام برنامه‌هاي دانشگاه و نمره‌هاي دروس و ... . ولي هيچ‌يك فقط در يك رشته تخصصي نمي‌مانند. نويسنده اين وبلاگ‌ها، گاه شعري را كه دوست دارند، واقعه‌اي را كه اتفاق افتاده، وقايع روزمره زندگي و يا خاطره‌اي را نقل مي‌كنند البته در اغلب اين موارد، خاطره، شعر يا روايت خود را به نوعي با قالب اصلي وبلاگ ارتباط مي‌دهند.

۴. ويژگي اصلي وبلاگ‌هاي تخصصي، گفت‌وگو و تعاملي است كه در خود پنهان دارند. هر پست و هر كامنت، اظهارنظرهايي را برمي‌انگيزد و گاه بين شبكه علاقه‌مندان به موضوع وبلاگ، بحث و گفت‌وگو درمي‌اندازد.

۵. اين وبلاگ‌ها هم مي‌تواند پيكره‌اي پژوهشي از درونمايه‌هاي انديشمندان و فرهيختگان ايران باشد. در پست‌هايي كه وبلاگ، كار اطلاع‌رساني خود را وامي‌نهد و از خاطرات و روزمرگي‌هاي نويسنده مي‌گويد، فرهنگ عامه در شكل فرهيخته‌اش ظاهر مي‌شود (و البته به دور از خرافات مرسوم عوام). اين افراد نيز، مانند مردم عادي جامعه در خلوت خود اعتقادات و باورهايي دارند كه گاه تنها تفاوت آنها با عامه مردم، پيچيده شدن در لفافه كلمات صحيح و زيباست و يا توجيه شدن و هم‌سو شدن با آخرين نظريه‌هاي علمي. نويسندگان اين وبلاگ‌ها نيز از سرنوشت، از شانس و بدشانسي، از عاقبت‌به‌خيري، از خواب‌ها و روياهايي كه به نوعي تعبير مي‌شوند و ... مي‌گويند.

تكمله: به علت مشخص بودن نويسنده اين وبلاگ‌ها، مثال‌ها و عباراتي كه از اين وبلاگ‌ها و متناظر با بند ۵ اين نوشته، استخراج شده‌بود، ذكر نمي‌گردد.

وبلاگ نویسی در ایران (2)

mghaderi — Sat, 19 Aug 2006 20:31:18 GMT

وبلاگ‌هاي بي‌نام و نشان: فرهنگ عامه مكتوب

يكي از دغدغه‌هاي هميشگي من از بين رفتن خرده‌فرهنگ‌هاي عامه و خرده‌ فرهنگ‌هاي روزمره زندگي است. چرا كه اين فرهنگ، اغلب شفاهي است و سينه به سينه از نسلي به نسلي منتقل مي‌شود و طبق مقتضيات روز، اضافات يا بريدگي‌هايي در آن به وجود مي‌آيد. فرهنگ عاميانه حيات خاص خود را دارد. باورها و عقايد گاه به‌ وجود مي‌آيند، گاه جانشين عقيده‌اي ديگر مي‌شوند و گاه از ميان مي‌روند. براي حفظ و جمع‌آوري آنها نيز كوشش چنداني نكرده‌ايم. البته از همت بزرگ احمد شاملو (در كتاب كوچه) نمي‌توان ناديده گذشت ولي فرهنگ عامه هم روز به روز تغيير مي‌كند و تغييرات جديد نيز بايد ثبت شوند.

آنچه به عنوان مظاهر فرهنگ عامه به كار مي‌رود معمولاً مضامين زير است:

افسانه‌ها، آداب و رسوم، ترانه‌ها، باورها، تمثيلات، خوابگزاري، طالع‌بيني، چيستان، جوك و لطيفه، ضرب‌المثل‌ها، اذكار و اوراد، دارو و درمان، بازي، تصنيف، دشنام، دعا، نفرين، اشياء مورد احترام عامه (فتيش) و تفأل.

تقريباً همه اين موارد (البته هنوز به افسانه‌ها برنخورده‌ام) در وبلاگ‌هايي كه من آنها را وبلاگ‌هاي بي‌نام و نشان مي‌نامم، ديده مي‌شود. در اين وبلاگ‌ها گاه نويسنده نام خود را مي‌گويد ولي هويت تنها در نام او خلاصه مي‌شود ، در حالي كه در وبلاگ‌هاي تخصصي مي‌توان از تحصيلات، علايق جدي و موقعيت اجتماعي نويسنده آگاه شد. وبلاگ‌هاي بي‌نام و نشان بيشتر مانند دفترچه خاطرات شخص و محلي براي ثبت تجربيات فردي او هستند. نويسندگان اين وبلاگ‌ها محملي يافته‌اند كه بدون نگراني از برچسب خوردن، عقايد و باورهاي خود را ابراز كنند. در اين وبلاگ‌ها همه آداب و رسوم زندگي را "از خشت تا خشت" مي‌توان ديد. مراسم تولد كودكان، ازدواج، عروس خانمي كه نحوه تهيه جهيزيه‌اش را ثبت كرده، مادري كه چگونگي تولد بچه و آداب نگهداري كودكش را مي‌نويسد، كسي كه از خوابش مي‌گويد و آن را تعبير مي‌كند، دلنگراني‌هاي روزمره جوانان و نوجوانان، نذر كردن، ختم گرفتن، دعا كردن، از تقدير ناليدن، ضرب‌المثل‌ها، اصطلاحات عاميانه، دشنام‌ها و حرف‌هاي ركيك، ذكرها و اوراد براي رسيدن به آرزوها و... . حتي بعضي از اين وبلاگ‌ها آموزش هم مي‌دهند، مانند وبلاگ آموزش جادوگري، وبلاگ آموزش مانتره‌ها، وبلاگ‌هاي طالع‌بيني، تعبير خواب و ... .

در وبلاگ‌هاي بي‌نام و نشان كمتر املا و دستور زبان صحيح فارسي را مي‌بينيم. گاه شنيده‌ايم كه از سامان‌دهي خط و دستور زبان فارسي در محيط رايانه و اينترنت و حتي وبلاگ‌ها مي‌گويند؛ ولي دستورالعمل صادر كردن براي وبلاگ‌ها دقيقاً مانند كنترل دفترچه خاطرات شخصي مردم است.

همانطور كه در پست قبلي ذكر شد، حدود ۶۰۱۹۴ وبلاگ شخصي فقط در بلاگرهاي پرشين بلاگ و بلاگفا وجود دارد و اگر بلاگرهاي ديگر هم همين ميزان وبلاگ فارسي داشته باشند و هر وبلاگ فقط يك پست و به اندازه يك صفحه چاپي باشد، باز هم يك منبع غني از فرهنگ عامه و پيكره گفتاري زبان فارسي داريم.

در اين وبلاگ‌ها رد پاي ادبيات ايران و جهان را نيز مي‌توان يافت. گفتارهايي از ماركز، بورخس، پائولو كوئيلو، اشعار حافظ و خيام و سعدي و ديگر شعراي كلاسيك؛ اشعار فروغ فرخزاد و سهراب سپهري و شاملو و اين خود نشانگر چگونگي علاقه و استفاده عامه از ادبيات كلاسيك و رسمي است.

اين وبلاگ‌ها، اولين مكاني هستند كه فرهنگ عامه را از سوي عامه، مكتوب مي‌كنند و پيكره‌اي غني براي پژوهش‌هاي زبان‌شناسي، جامعه‌شناسي، مردم‌شناسي، ايران‌شناسي، دين‌پژوهي و رشته‌هاي مرتبط ديگر فراهم مي‌آورند.

وبلاگ نویسی در ایران (1)

mghaderi — Thu, 17 Aug 2006 21:10:18 GMT

دسته‌بندي وبلاگ‌ها

بيشتر از يك هفته در سفر بودم و امروز صبح كه آخرين وبلاگ را بستم (براساس تعداد نمونه‌هايي كه براي خودم تعيين كرده بودم) انگار كه از يك سفر دور و دراز به خانه برگشته‌ام. نياز به استراحتي عميق تا اين همه ديدني و شنيدني را مرور كنم. انگار به همه جاي دنيا سرك كشيدم. همه دنياي بزرگ ما روي مانيتور كوچك من بود.

در اين ده روز، وبلاگ‌هايي را انتخاب مي‌كردم و به لينك‌ها و كامنت‌هاي آنها هم سر مي‌زدم. يك سلسله آدم‌هاي بسيار جالب (كه البته درستش اين است كه بگويم يك سري افكار جالب پيدا كردم).

سعي كردم موضوعات وبلاگ‌ها را دسته‌بندي كنم؛ ولي به چندين نوع دسته‌بندي رسيدم نوعي دسته‌بندي كه در پرشين بلاگ و بلاگفا (معتبرترين بلاگرهاي فارسي) ديده نمي‌شود. در اين دو بلاگر، موضوع را نويسنده نامگذاري مي‌كند درحاليكه ممكن است گاه اشتباه نامگذاري شده باشد.

مثلا من وبلاگ‌هاي احساساتي و عاشقانه را در وبلاگ‌هاي خانوادگي جاي نمي‌دهم. اين وبلاگ‌ها شخصي هستند و بيشتر دفترچه‌هاي خاطراتي كه شايد اگر پدر و مادر بخواهند آن را ببينند، نويسنده قبلاً آن را پاره يا پنهان ‌كند.

در مجموع در دو بلاگرپرشين بلاگ و بلاگفا، ۱۳۸۳۰۴ وبلاگ ديده مي‌شود. پرشين بلاگ هم تا ۲۳ مرداد اعلام كرده بود كه ۱۳ ميليون پست و كامنت در اين بلاگر به ثبت رسيده است. تعداد ۶۰۱۹۴ وبلاگ (يعني حدود يك دوم وبلاگ‌ها) شخصي و عمومي اعلام شده است. البته بدون احتساب بلاگرهاي ديگر كه آمار ارائه نمي‌دهند.

به طور كلي به نظر من مي‌توان وبلاگ‌ها را از چند منظر بررسي كرد:

الف) از نظر شخصيت حقيقي نويسنده؛ شامل: دو گروه وبلاگ‌هاي بي‌نام و نشان و وبلاگ‌هاي داراي نام نويسنده مشخص

ب) از نظر موضوع؛ شامل: وبلاگ‌هاي شخصي و وبلاگ‌هاي داراي موضوع تخصصي

ج) از نظر محيط زندگي نويسنده؛ شامل: وبلاگ‌هاي درون ايران (كه مي‌توان آن‌ها را نيز به وبلاگ‌هاي تهران و شهرستان‌ها تقسيم كرد) و وبلاگ‌هاي ايرانيان مقيم خارج از كشور

د) از نظر سطح محتواي مطالب؛ شامل: وبلاگ‌هاي استادان و دانشجويان و وبلاگ‌هاي توده مردم

ه) از نظر سن نويسنده؛ شامل: وبلاگ‌هاي نوجوانان و جوانان و وبلاگ‌هاي ميان‌سالان

و) از نظر تعداد نويسنده؛ شامل: وبلاگ‌هاي فردي و وبلاگ‌هاي گروهي

ز) از نظر بلاگر مورد استفاده؛ شامل‌ بلاگرهاي ايراني (مانند پرشين‌بلاگ، بلاگفا، بلاگ اسكاي) و بلاگرهاي غيرايراني و يا استفاده از سايت‌هاي شخصي به‌منزله يك وبلاگ

ح) از نظر قالب و زبان وبلاگ

البته اين‌دسته‌بندي‌ها در چندين نقطه با هم همپوشاني دارند: مثلاً وبلاگ‌هاي بي‌نام‌ ونشان، همان وبلاگ‌هاي شخصي توده‌ مردم يا اغلب وبلاگ‌هاي جوانان و نوجوانان هستند.

وبلاگ‌ها در اطراف خود، گروهي از دوستان يا افراد هم‌عقيده را گرد مي‌آورند. به‌ندرت از لينك‌ها و كامنت‌هاي يك وبلاگ به موضوعات متفاوت مي‌رسيم. يا اگر موضوعات متفاوت شوند، به‌ندرت سطح اجتماعي افراد تغيير مي‌كند. مثلاً ممكن است در وبلاگ‌هاي تخصصي به چند رشته مختلف برسيم. روزنامه‌نگاران، سياسي‌نگاران، اجتماعي‌نگاران و فلسفه‌نگاران معمولاً به هم مي‌رسند. ولي مسلماً هرگز از وبلاگ آموزش جادوگري به وبلاگ يك استاد رايانه يا مديريت نمي‌رسيد (گرچه ممكن است به يك استاد مردم‌شناس و آنهم از ديدگاه پژوهشي برسيد).

آنچه در همه وبلاگ‌ها و در همه سطوحي كه من عرض كردم مشترك است، ميل به نظرخواهي است. همه منتظر كامنت هستند، همه مي‌خواهند خوانده شوند و به آنها توجه شود. اين من‌هاي دروني همه اينجا دارند خود را بروز مي‌دهند و فرياد مي‌زنند: اين منم؛ مرا ببينيد و برايم نظر بدهيد. كامنت‌ها اغلب به روز شدن وبلاگ كامنت‌گذارنده را اعلام مي‌كنند وگرنه نظري در مورد وبلاگي كه مي‌خوانند ندارند.

من وبلاگ را به يك دفتر سفيد تشبيه مي‌كنم. بعضي‌ها در دفتر خاطره مي‌نويسند، بعضي مشق مدرسه، بعضي درس دانشگاه و برخي هم يادداشت‌‌ها و فيش‌هاي كتاب يا مقاله‌شان. بنابراين برخلاف نظر برخي، وبلاگ را محمل موضوعات خاص يا مثلا يك فضاي سبك و كم وزن نمي‌دانم.

آن نوع دسته‌بندي كه بيشتر مورد توجه من است، وبلاگ‌هاي بي‌نام و نشان و وبلاگ‌هاي داراي اسم مشخص است كه در پست بعد توضيح كوتاهي در مورد وبلاگ‌هاي بي‌نام و نشان ارائه مي‌دهم و در پست‌هاي بعدي (اگر مجالي بود) به موارد ديگر مي‌پردازم.

اسطوره های پدرکشی

mghaderi — Sun, 13 Aug 2006 17:23:18 GMT

آنچه مرا در اين مورد وادار به نوشتن كرد، موضوعي است كه مدتهاست ذهن مرا درگير خود كرده است.

من نمي‌دانم اين عقيده كه با شروع دوره رمان، عصر پدركشي آغاز مي‌شود و عصر اسطوره‌ها، عصر پسركشي است؛ چه منشأئي دارد، ولي اين آشكار است كه هم‌چنانكه شرق، هنوز وارد عصر رمان نشده است، عصر اسطوره‌اش نيز تفاوت‌هاي بنيادين با عصر اسطوره غرب دارد.

جهان غرب، وامدار اساطير يونان و رم است. در اساطير يوناني، خدايان همانند انسان‌ها عمل مي‌كنند، مانند انسان‌ها شاد مي‌شوند، غمگين‌ مي‌شوند، خشم مي‌گيرند، مي‌ترسند و بالاخره مانند انسان‌ها دروغ مي‌گويند و به مكر و نيرنگ دست مي‌يازند.

در شرق، همه اساطير از پسركشي مي‌گويند. پدران نگران قدرت‌ گرفتن پسرانند و قبل از آن‌كه قدرت جوان آينده به نابودي آنان منجر شود، خود آن را نابود مي‌كنند. در تاريخ نيز هميشه ناظر پسركشي هستيم و تنها موارد معدودي از پدركشي ديده مي‌شود مانند كشته شدن خسروپرويز به دست پسرش شيرويه، كه به اعتقاد ايرانيان به خاطر اين جنايت، خود بيش از شش ماه زنده نماند. حتي افسانه‌ها و فرهنگ شفاهي ما سرشار از كشته شدن پسران به دست پدران است.

ولي اسطوره‌هاي پدركشي از اساطير اوليه يوناني آغاز مي‌شود. اورانوس، پدرخداي اوليه، همه فرزندان خود را به زنجير مي‌كشد تا قدرت خود را تثبيت كند، ولي كرونوس به كمك مادر بر او چيره مي‌شود؛ او را قطعه قطعه مي‌كند و در دريا مي‌افكند. از خون اورانوس غول‌ها و ديوان خشم و پريان جنگلي پديد مي‌آيند و از بقاياي او كه بر روي دريا شناور گرديده است، كف سپيدي پديد مي‌آيد كه به ايزدبانو آفروديت (خداي عشق و زيبايي) تبديل مي‌شود.

موتيف اسطوره چند بار ديگر تكرار مي‌شود. كرونوس كه مي‌داند مقدر شده است مغلوب يكي از فرزندانش شود، همه فرزندانش را در بدو تولد مي بلعد. همسر او، يكي از فرزندانش را از دست او نجات مي‌دهد و او زئوس است. زئوس در جنگل‌هاي دوردست پرورش مي‌يابد و وقتي به بلوغ مي‌رسد، پدر خود كرونوس را مغلوب مي‌كند. با زهري كه رئا (مادر زئوس و همسر كرونوس) به كرونوس مي‌خوراند، همه فرزنداني را كه بلعيده بود، برمي‌گرداند. اما كرونوس نيز پايان نمي‌يابد.

اين بن‌مايه در مورد زتوس هم تكرار مي‌شود. و آن هنگامي است كه آتنا (خداي خرد) بايد از متيس متولد شود. زئوس متيس همسرش را، كه آتنا را باردار بود، مي‌بلعد ولي پس از سالها، آتنا به صورت بالغ از جمجمه زئوس متولد مي‌شود. نكته جالب در اساطير يونان، قدرتي است كه در پدر نهفته است و با مرگ يا مغلوب شدن او از بين نمي‌رود.

قبل از وارد شدن به عصر رمان و موتيف‌هاي پدركشي در روايات، باز هم اسطوره پدركشي تكرار مي‌شود. مسلماً نمي‌نوان عصر شكسپير را عصر رمان دانست، ولي پدركشي در شاه‌لير، ديده مي‌شود؛ حتي هملت نوعي اسطوره پدركشي است كه در هيأت عموي خيانت‌كار ظاهر مي‌شود. پس، طبيعي است كه پدركشي و شكستن اسطوره پدر در «جنايت و مكافات» نيز ديده شود.

من گمان مي‌كنم، پدركشي يا پسركشي مربوط به فرهنگ دوگانه شرق و غرب است. و گمان مي‌كنم ما باز هم وارد عصر پدركشي نشده‌ايم. ما هنوز وارد عصري نشده‌ايم كه پسران با قدرت پدران ازدست‌رفته دنيا را بسازند. حافظه ضعيف تاريخي ما اين موضوع را اثبات مي‌كند. و اگر نتوانيم دنيايي را بسازيم، نمي‌توانيم آن را ازبين ببريم. ما هم‌چنان پاي‌بند سنت‌هايمان هستيم. پدران تنها در سال‌هاي سركشي نوجوانان، گمان مي‌كنند اقتدار خود را از دست داده‌اند؛ ولي هنوز پدر، پدر است. و پسران، پس از پشت سر گذاشتن سال‌هاي نوجواني پدران خود را تكرار مي‌كنند.